
Saksofon
Z Wikipedii
| Saksofon ang. Sax |
|
| Klasyfikacja naukowa | |
| Aerofon piszczałkowy | |
| Klasyfikacja popularna | |
| instrument dęty drewniany | |
| Skala instrumentu | |
| Podobne instrumenty | |
| Producenci | |
Saksofon — instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Klasyfikację tę zawdzięcza swojej budowie i stroikowi. Występuje w siedmiu odmianach różniących się wielkością i zakresem dźwięków. Najczęściej stosowanymi odmianami saksofonów są:
- Saksofon sopranowy - zazwyczaj w kształcie prostej rury. Strój B lub C. Brzmienie delikatne i słodkie.
- Saksofon altowy - w kształcie odwróconej litery S. Stosunkowo mały i lekki. Strój Es lub F ale najczęściej Es. Bogate i ciepłe brzmienie.
- Saksofon tenorowy - w kształcie odwróconej litery S. Średniej wielkości lecz ciągle dość łatwy w użyciu. Strój B lub C (znany także jako C-Melody). Czyste, wyraziste i nieco rzewne brzmienie.
- Saksofon barytonowy - w kształcie odwróconej litery S z zawinięciem w górnej części. Dużych rozmiarów. Strój Es. Głębokie, nieco chropowate brzmienie.
Do rzadziej używanych odmian saksofonu należą:
- Saksofon sopraninowy - w kształcie prostej rury. Brzmienie wysokie i piskliwe.
- Saksofon basowy - w kształcie odwróconej litery S z dodatkowymi zawinięciami. Bardzo dużych rozmiarów. Bardzo głębokie i chropowate brzmienie.
- Saksofon kontrabasowy - w kształcie odwróconej litery S z dodatkowymi zawinięciami. Bardzo dużych rozmiarów. Ciężki do tego stopnia, że w czasie gry ustawiany na stojaku. Bardzo niskie, głębokie i chropowate brzmienie.
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych B. Eppelsheim skonstruował nowe, "saksofonopodobne" instrumenty operujące w rejestrach ekstremalnych: tubax, saksofon subkontrabasowy i soprillo. Do niskobrzmiących zaliczamy: tubax (rok powstania: 1999) w stroju Es (zgrabniejszy odpowiednik saksofonu kontrabasowego, o 3 oktawach i ustniku saksofonu barytonowego) i saksofon subkontrabasowy w stroju B. Wysokobrzmiącym saksofonem jest soprillo w stroju Es (nazywane tak od 2002 roku, wcześniej nazywany saksofonem sopranissimo). Instrumenty te znajdują zastosowanie w chórach saksofonowych ale powstaje na nie również literatura solowa. Obecnie na świecie jest wykorzystywanych około 30 soprilli i 6 tubaxów.
Saksofon w przeciwieństwie do większości innych instrumentów nie ma swojego, archaicznego poprzednika. Został wynaleziony od razu w swym praktycznie niezmienionym kształcie w roku 1840 przez belgijskiego wytwórcę instrumentów Adolpha Saxa i opatentowany w 1846.
[edytuj] Saksofon w muzyce poważnej
Już w cztery lata po wynalezieniu saksofon został użyty jako instrument koncertowy. Hector Berlioz wprowadza saksofon do swego dzieła chóralnego Chant Sacre. W grudniu tego samego roku zostaje pierwszy raz umieszczony w składzie orkiestry symfonicznej w operze Ostatni król Judei Georges'a Kastnera. W 1845 pierwszy raz i to z wielkim powodzeniem zostaje użyty w orkiestrze marszowej. W 1858 Adolphe Sax zostaje pierwszym profesorem gry na saksofonie w konserwatorium paryskim. Gdy Sax umiera w 1894, istnieje już spora literatura muzyczna na saksofon:
- 1845 - Georges Kastner - Variations Faciles et Brillante na saksofon solo i Sextour na 2 sopranowe, altowy, basowy i kontrabasowy.
- 1858 - Jean-Baptiste Singelee Koncert na saksofony sopranowy i tenorowy i Fantaisie na barytonowy.
- 1861 - Richard Wagner dołącza sekcję saksofonów do orkiestry w czasie premiery opery Tannhäuser.
- 1862 - Jules Demerssemann- Fantaisie sur un Theme Originale na saksofon altowy.
a także później:
- 1903 - Symphonia Domestica Richarda Strausa zawiera partie na saksofony sopranowy, altowy, barytonowy i basowy. (Współczesne partytury określają je jako partie na "instrumenty o stroju B and Es")
- 1904 - premiera Elise Hall w utworze Vincenta d'Indy'ego Choral Varie w Copley Hall, Boston.
- 1906 - Georges Sprok Legend for saxophone and orchestra
- 1917 - Bela Bartok Drewniany Książę zawiera partie na saksofon altowy i tenorowy.
- 1919 - Claude Debussy na zlecenie Elise Hall pisze Rapsodię na saksofon altowy i orkiestrę.
- 1922 - Maurice Ravel wykorzystuje saksofony w swoim Bolero (saksofon sopranino, sopranowy i tenorowy) i orkiestracji Obrazków z wystawy Modesta Musorgskiego.
- 1923 - George Gershwin Błękitna rapsodia. W składzie orkiestry trzy saksofony - 2 altowe i 1 tenorowy.
- 1928 - Anton Webern Kwartet na klarnet, saksofon, skrzypce i fortepian.
Saksofon nie jest często spotykany w orkiestrze symfonicznej. Powstało natomiast wiele utworów na ten instrument solo (z akompaniamentem) jak również na kwartet saksofonowy.
[edytuj] Saksofoniści jazzowi
Choć saksofon znalazł pewne użycie w muzyce poważnej to jego najszerszym polem zastosowania stał się jazz. Począwszy do czasów ragtime, dixieland i swing, a w szczególności w modern jazz stał się instrumentem wiodącym, wręcz symbolem jazzu.
[edytuj] Saksofon w muzyce rockowej
W rocku saksofon znalazł ograniczone zastosowanie. Istnieją, co prawda wykonawcy i grupy, które miały saksofon w stałym składzie np. Martin Meredith i Brian Travers (UB40), Colosseum, Supertramp, The Soft Machine, Caravan, Gong, Chicago, Frank Zappa, Van der Graaf Generator i inne, lecz nie mieszczą się one w głównym nurcie tego gatunku muzyki. Także i inne grupy sporadycznie wykorzystywały saksofon jako dodatkowy instrument. Najsłynniejsze partie na saksofon w muzyce rockowej pochodzą z albumów Dark Side of the Moon i Wish You Where Here grupy Pink Floyd oraz z piosenki Gerry'ego Rafferty'ego Baker Street.
| Pożar na lotnisku w Berlinie |
Udało się opanować pożar, który wybuchł na berlińskim lotnisku Tegel. Wszystkie loty, również cywilne, zostały przekierowane na lotnisko Schoenefeld we wschodniej części niemieckiej stolicy.
|
| Maoiści mordują marksistów- leninistów? |
Mimo że są w jednej koalicji rządzącej, wzajemnie oskarżają się o polityczne zabójstwa. Na ulice nepalskiej stolicy wyszły tysiące zwolenników komunistów (marksistów-leninistów), by oskarżyć komunistów (maoistów) o zlecanie morderstw na swoich krytykach.
|
| Wrzucony pod pociąg za list miłosny |
Mimo XXI wieku indyjski system kastowy ma się dobrze. Tak dobrze, że nadal w jego ramach dochodzi do brutalnych morderstw, tylko dlatego, że ktoś ośmielił się złamać skostniałe kastowe przesądy.
|
| Cztery miesiące bez serca |
Nastolatka przez cztery miesiące żyła bez serca, podłączona do aparatury podtrzymującej życie. Niedawno opuściła szpital w Miami (USA) po przebyciu dwóch operacji przeszczepu serca.
|
| Granat pod kancelarią premiera |
Jedna osoba zginęła, a 23 zostały ranne w Bangkoku podczas protestu pod kancelarią premiera Tajlandii. W tłumie eksplodował granat.
|
Udało się opanować pożar, który wybuchł na berlińskim lotnisku Tegel. Wszystkie loty, również cywilne, zostały przekierowane na lotnisko Schoenefeld we wschodniej części niemieckiej stolicy.
Mimo że są w jednej koalicji rządzącej, wzajemnie oskarżają się o polityczne zabójstwa. Na ulice nepalskiej stolicy wyszły tysiące zwolenników komunistów (marksistów-leninistów), by oskarżyć komunistów (maoistów) o zlecanie morderstw na swoich krytykach.
Mimo XXI wieku indyjski system kastowy ma się dobrze. Tak dobrze, że nadal w jego ramach dochodzi do brutalnych morderstw, tylko dlatego, że ktoś ośmielił się złamać skostniałe kastowe przesądy.
Nastolatka przez cztery miesiące żyła bez serca, podłączona do aparatury podtrzymującej życie. Niedawno opuściła szpital w Miami (USA) po przebyciu dwóch operacji przeszczepu serca.
Jedna osoba zginęła, a 23 zostały ranne w Bangkoku podczas protestu pod kancelarią premiera Tajlandii. W tłumie eksplodował granat.